Nếu bạn bỏ lỡ những bài viết hay nhất gần đây:
"Monetary policy works with long and variable lags - but energy prices work immediately."
- Milton Friedman (diễn giải từ nghiên cứu về transmission mechanism, 1961)
Tháng 3/2026. Một cuộc họp FOMC diễn ra như thường lệ - lãi suất giữ nguyên, statement không có gì bất ngờ, Powell trả lời báo chí với giọng điệu thận trọng quen thuộc.
Nhưng khi phiên giao dịch đóng cửa, lợi suất 2-year Treasury đã tăng gần 10bps so với trước FOMC. Swaps pricing easing cho cả năm 2026 gần như về 0. Và trên Polymarket, xác suất “no Fed rate cuts in 2026” đang tiến về 30% - từ mức gần như không đáng kể chỉ sáu tuần trước.
Không có gì thay đổi. Nhưng mọi thứ đã thay đổi.
Đây là điều thú vị về thị trường tài chính: nó không đảo chiều vì dữ liệu. Không phải vì một báo cáo CPI, một dot plot, hay một cuộc họp FOMC đơn lẻ.
Nó đảo chiều vì một thứ khó nắm bắt hơn nhiều - một sự thay đổi trong cách thị trường hiểu thế giới đang vận hành.
Trong suốt năm 2025, thị trường tin vào một cấu trúc nhất định: Fed kiểm soát chu kỳ, lạm phát đang hạ, và easing chỉ là vấn đề thời gian. Goldilocks không hoàn hảo, nhưng đủ để tài sản rủi ro tiếp tục tăng. Đủ để mọi người tiếp tục mua dip.
Rồi Iran war bắt đầu. Dầu không giảm. Kỳ vọng lạm phát ngừng hạ. Và dần dần - không phải qua một cú shock, mà qua một chuỗi điều chỉnh nhỏ liên tục - thị trường bắt đầu đặt câu hỏi mà trước đó không ai thực sự hỏi:
Fed có còn được phép cắt lãi suất không?
Không phải “Fed sẽ cắt bao nhiêu lần”. Không phải “cắt tháng 6 hay tháng 9”. Mà là câu hỏi nền tảng hơn - về việc liệu chính sách tiền tệ còn là biến số chủ động, hay đã trở thành một biến số phản ứng bị ép buộc bởi những thứ nằm ngoài tầm kiểm soát của Fed.
Khi câu hỏi đó thay đổi, toàn bộ cấu trúc định giá tài sản phải thay đổi theo.
Điều làm cho thời điểm này khác biệt không phải là mức độ của cú sốc - dầu ở $103 không phải là khủng hoảng theo tiêu chuẩn lịch sử. Điều làm nó khác biệt là cấu trúc của nó.
Một energy shock thông thường đến rồi đi. Thị trường “look through”, Fed chờ, và chu kỳ tiếp tục. Nhưng khi cú sốc đó kéo dài đủ lâu để thấm vào kỳ vọng - khi services inflation đã dính ở mức cao, khi goods không còn là lực giảm phát, khi 5y5y inflation swap bắt đầu tách khỏi đường dầu - thì cơ chế “look through” không còn hoạt động nữa.
Inflation không còn cần oil để tồn tại. Nó chỉ cần thị trường tin rằng nó sẽ tồn tại.
Và đó là lúc Fed thực sự bị kẹt.
Trong bài viết hôm nay, Viethustler sẽ đi qua bảy biểu đồ - mỗi biểu đồ là một góc nhìn, một mảnh ghép. Và khi đặt cả bảy cạnh nhau, câu trả lời cho câu hỏi trung tâm của bài sẽ tự hiện ra: liệu Fed còn có thể cắt lãi suất hay không?
Phần I – Chiến tranh và giá dầu: thị trường không định giá kết cục, mà định giá thời gian của cú sốc
Phần II – Dầu và suy thoái: khi “rẻ tương đối” vẫn đủ để bóp nghẹt tăng trưởng
Phần III – Kỳ vọng lạm phát: khi mối quan hệ giữa oil và inflation bắt đầu gãy
Phần IV – Sự kết thúc của Goldilocks: khi growth, inflation và policy không còn di chuyển cùng chiều
Phần V – SEP và phân phối rủi ro: khi “base case” không còn tồn tại
Phần VI – Kỳ vọng lãi suất: khi thị trường xóa sạch kịch bản nới lỏng
Phần VII – Lợi suất ngắn hạn: khi thị trường không còn tin vào khả năng Fed có thể cắt
