Nếu bạn bỏ lỡ những bài viết hay nhất gần đây:
“The Strait of Hormuz is the world’s most important oil transit chokepoint.”
- U.S. Energy Information Administration
Câu hỏi đối với thị trường năng lượng hôm nay không phải là liệu eo biển Hormuz đã bị phong tỏa hoàn toàn hay chưa. Câu hỏi thực sự đơn giản hơn: dòng chảy năng lượng của thế giới còn có thể di chuyển qua đó một cách bình thường hay không.
Trong hệ thống năng lượng toàn cầu, câu trả lời cho câu hỏi đó quan trọng hơn bất kỳ tuyên bố chính trị nào.
Eo biển Hormuz từ lâu đã được xem là điểm nghẽn chiến lược của thị trường dầu mỏ. Mỗi ngày, khoảng 20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu - tương đương gần một phần ba lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới - đi qua dải nước hẹp này. Cùng lúc đó, khoảng 20% LNG giao dịch toàn cầu cũng phải rời Vùng Vịnh qua tuyến đường này trước khi đến các thị trường châu Á và châu Âu.
Trong nhiều thập kỷ, hệ thống năng lượng toàn cầu vận hành dựa trên một giả định gần như mặc định: Hormuz sẽ luôn mở.
Những cuộc xung đột khu vực có thể làm giá dầu tăng trong ngắn hạn, nhưng dòng chảy năng lượng cuối cùng vẫn tiếp tục di chuyển. Các tàu chở dầu vẫn rời cảng. Các nhà máy lọc dầu vẫn nhận được nguồn cung. Và thị trường vẫn tin rằng những kịch bản cực đoan - phong tỏa hoàn toàn eo biển hoặc tấn công diện rộng vào hạ tầng năng lượng - sẽ không xảy ra.
Cuộc khủng hoảng hiện tại đang làm giả định đó lung lay.
Các cuộc tấn công bằng drone và tên lửa nhằm vào hạ tầng năng lượng, các cảnh báo quân sự từ Iran, cùng với sự rút lui của nhiều hãng bảo hiểm hàng hải đã tạo ra một tình trạng đặc biệt: eo biển có thể chưa bị đóng về mặt quân sự, nhưng dòng chảy thương mại qua đó đang bắt đầu tê liệt.
Trong nhiều trường hợp, một tuyến vận tải chiến lược không cần phải bị phong tỏa vật lý để ngừng hoạt động. Chỉ cần rủi ro đủ lớn để các tàu không còn sẵn sàng đi qua.
Điều khiến tình hình trở nên nghiêm trọng hơn là cuộc khủng hoảng này không chỉ dừng lại ở một điểm nghẽn vận tải. Các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng, sự gián đoạn của thị trường bảo hiểm hàng hải và cú sốc đối với hệ thống LNG toàn cầu đang diễn ra gần như đồng thời. Khi nhiều mắt xích của chuỗi cung ứng năng lượng bị tác động cùng lúc, hệ thống có thể mất cân bằng nhanh hơn nhiều so với một cuộc khủng hoảng thông thường.
Thoạt nhìn, những gì đang xảy ra có thể được đọc đơn giản như một cuộc leo thang địa chính trị tại Trung Đông. Nhưng cách nhìn đó bỏ qua một yếu tố quan trọng hơn: đây không chỉ là câu chuyện về chiến tranh hay giá dầu. Đây là câu chuyện về cấu trúc của hệ thống năng lượng toàn cầu - một hệ thống được xây dựng trên giả định rằng các tuyến vận tải chiến lược luôn hoạt động.
Khi giả định đó bị phá vỡ, tác động không chỉ xuất hiện trên thị trường dầu mỏ. Nó lan sang vận tải biển, bảo hiểm hàng hải, LNG logistics, lạm phát và cuối cùng là chính sách tiền tệ.
Bài viết này không tiếp cận khủng hoảng Hormuz dưới góc nhìn đơn giản rằng giá dầu sẽ tăng bao nhiêu. Thay vào đó, mục tiêu là phân tích cơ chế mà một cú sốc địa chính trị có thể lan truyền qua toàn bộ hệ thống năng lượng toàn cầu: từ hạ tầng dầu khí, vận tải biển và bảo hiểm, đến LNG, lạm phát và phản ứng chính sách.
Trong bài viết hôm nay, Viethustler sẽ đi qua tám phần:
Phần I – Hormuz: chiếc van năng lượng của nền kinh tế toàn cầu
Phần II – Cú sốc thứ nhất: dòng chảy năng lượng bị nghẽn
Phần III – Cú sốc thứ hai: bảo hiểm vận tải biển
Phần IV – Cú sốc thứ ba: LNG – mắt xích dễ gãy nhất
Phần V – Ảnh hưởng vĩ mô: năng lượng, lạm phát và tăng trưởng
Phần VI – Khu vực chịu tác động: châu Á, châu Âu và Mỹ
Phần VII – Từ bảo hiểm tàu qua Hormuz đến tham vọng tái cấu trúc quyền lực hàng hải của Mỹ
Phần VIII – Ý nghĩa lớn hơn: khi logistics toàn cầu bắt đầu thay đổi
Khi một hệ thống năng lượng toàn cầu phụ thuộc vào một vài tuyến vận tải chiến lược, rủi ro lớn nhất không phải là việc dầu biến mất. Rủi ro lớn nhất là khi dầu vẫn tồn tại - nhưng không thể di chuyển đến nơi cần tiêu thụ.
Và trong những thời điểm như vậy, điều thị trường phải định giá lại không chỉ là giá dầu. Đó là toàn bộ cấu trúc của dòng chảy năng lượng toàn cầu.
