Nếu bạn bỏ lỡ những bài viết hay nhất gần đây:
“Security is the precondition for development. Without security, there can be no development.”
“An ninh là tiền đề của phát triển. Không có an ninh thì không có phát triển.”
- Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (Xi Jinping), phát biểu tại National Security Work Conference, Bắc Kinh, 2014
Trong tư duy kinh tế truyền thống, tăng trưởng cao, hội nhập sâu và tối ưu hóa hiệu quả thường được xem là mục tiêu cuối cùng của chính sách kinh tế. Một nền kinh tế “thành công” là nền kinh tế tăng trưởng nhanh, thương mại mở rộng, chuỗi cung ứng toàn cầu hóa và dòng vốn luân chuyển tự do. Logic này đúng, nhưng chỉ đúng trong một thế giới ổn định, nơi thương mại không bị vũ khí hóa và địa–chính trị không can thiệp trực tiếp vào vận hành kinh tế.
Thế giới đó đã không còn tồn tại.
Bước sang nửa sau thập niên 2020, kinh tế toàn cầu không còn vận hành trong trạng thái “peace-time optimization”, (tối ưu hoá thời bình) mà đang trượt dần sang một cấu trúc war economy kéo dài: thuế quan, trừng phạt, kiểm soát công nghệ, kiểm soát tài chính, và vũ khí hóa sự phụ thuộc lẫn nhau (weaponized interdependence) trở thành công cụ chính sách thường trực, không còn là ngoại lệ. Trong môi trường đó, câu hỏi trung tâm của một nền kinh tế không còn là tăng trưởng nhanh bao nhiêu, mà là chịu đựng được bao lâu khi bị gây áp lực liên tục.
Chính trong bối cảnh này, cách Trung Quốc tái cấu trúc nền kinh tế của mình thường bị hiểu sai.
Từ bên ngoài, Trung Quốc dường như đang “chậm lại”: tăng trưởng thấp hơn, đầu tư kém hiệu quả hơn, dư thừa công suất, giảm phát dai dẳng, xuất khẩu giá rẻ gây căng thẳng thương mại. Nhiều phân tích vội vàng kết luận rằng mô hình Trung Quốc đang “hết động lực”, “mắc kẹt trong bẫy trung thu nhập”, hoặc “trả giá cho can thiệp nhà nước quá mức”.
Nhưng cách đọc đó bỏ lỡ một chuyển dịch mang tính nền tảng: Trung Quốc không còn tối ưu hóa cho tăng trưởng trong điều kiện bình thường - mà đang tối ưu hóa cho khả năng tồn tại trong điều kiện đối đầu kéo dài.
War economy không phải là trạng thái huy động toàn diện như thời chiến cổ điển. Nó là một cấu trúc kinh tế vận hành dưới giả định rằng:
Chuỗi cung ứng có thể bị bóp nghẹt bất cứ lúc nào
Công nghệ có thể bị cắt quyền tiếp cận
Tài chính và thanh toán có thể bị vũ khí hóa
Và môi trường bên ngoài sẽ không “quay lại bình thường” trong thời gian dự báo được
Trong cấu trúc đó, hiệu quả ngắn hạn trở thành thứ yếu. Thay vào đó, các nền kinh tế lớn buộc phải lựa chọn giữa hai mô hình:
Peace-time economy: tối ưu hóa lợi nhuận, hiệu suất và phân công toàn cầu
War economy: tối ưu hóa khả năng chịu đòn, redundancy và quyền kiểm soát hệ thống
Trung Quốc đã chọn vế thứ hai - một cách chủ động, sớm, và có tính hệ thống.
Trong bài viết ngày hôm nay của mình, những gì nhiều người xem là “bất cân đối” của kinh tế Trung Quốc - từ dư thừa công suất, vai trò áp đảo của doanh nghiệp nhà nước, tín dụng chính sách, kiểm soát công nghệ “đủ dùng”, cho tới chiến lược điện hóa và giảm phụ thuộc dầu - thực chất là các thành phần cấu trúc của một war economy hiện đại, được thiết kế để giảm vulnerability trước một thế giới phân mảnh và thù địch hơn.
Bài viết không tìm cách trả lời câu hỏi liệu Trung Quốc có “tăng trưởng trở lại mạnh mẽ” hay không. Đó không còn là câu hỏi trung tâm.
Câu hỏi đúng hơn là:
Trung Quốc đang chuẩn bị cho điều gì - và họ sẵn sàng hy sinh bao nhiêu tăng trưởng để đổi lấy sức bền hệ thống?
Trong bài viết này, Viethustler sẽ đi qua các trụ cột chính của war economy Trung Quốc:
Phần I – Từ hội nhập sang phòng thủ: logic của war economy
Phần II – Weaponized interdependence: giữ vị thế “không thể thiếu” thay vì thống trị thị trường
Phần III – Năng lượng, lương thực và an ninh vật lý của hệ thống
Phần IV – Công nghệ “good enough”: tự chủ để không bị bóp cổ
Phần V – Tài chính & tiền tệ: chuẩn bị cho một thế giới không còn USD an toàn
Phần VI – Nhà nước, SOEs và policy banks: state capacity trong đối đầu kéo dài
Kết luận cuối cùng không phải là Trung Quốc “mạnh” hay “yếu” hơn phương Tây.
Mà là một câu hỏi khó chịu hơn cho phần còn lại của thế giới:
Nếu đối đầu kéo dài 10–20 năm, nền kinh tế nào được thiết kế để chịu đòn - và nền kinh tế nào chỉ được thiết kế để tối ưu trong điều kiện hòa bình?
Bình luận (2)
Hy vọng kế bên Trump có nhiều người tài năng cỡ Ryan, viết mấy cái report chất lượng như thế này để giúp ông có cái nhìn toàn diện về đối thủ :)) cảm ơn Ryan và VH !
Cảm ơn Việt Hustler và Ryan vì bài viết chất lượng này ^^. Một chủ đề rất hay mà các độc giả như mình cũng đang rất quan tâm :D
Đăng nhập để bình luận