Nếu bạn bỏ lỡ những bài viết hay nhất gần đây:
Hỏi Steve tất cả mọi thứ (AMA) tại group Facebook mới
“This is a card you can play once.” - Chris Wright, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ, nói về việc Iran đóng eo biển Hormuz
Có những cuộc khủng hoảng chỉ xảy ra một lần trong đời một thế hệ. Và có những cuộc khủng hoảng, tệ hơn nhiều, quay lại lần thứ hai đúng vào lúc thế giới còn chưa kịp dọn dẹp xong đống đổ vỡ của lần thứ nhất.
Đêm 7 rạng sáng 8/7/2026, tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara, Donald Trump nói với báo giới rằng ông tin thỏa thuận ngừng bắn (MOU) với Iran “đã kết thúc” - chỉ ít giờ trước khi quân đội Mỹ phát động đợt không kích thứ hai liên tiếp nhắm vào các mục tiêu tại Iran. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, người tháp tùng Trump tại Ankara, xác nhận đợt tấn công đêm thứ Ba nhắm vào các xuồng tấn công nhỏ, kho chứa drone và tên lửa dưới lòng đất, hệ thống phòng thủ ven biển, radar và các cơ sở giám sát - toàn bộ hạ tầng mà Iran dùng để đe dọa tự do hàng hải trong Eo biển Hormuz. Đợt không kích đêm thứ Tư còn mở rộng phạm vi hơn, đánh cả vào những cây cầu mà Mỹ cho là được quân đội Iran sử dụng để vận chuyển tên lửa, drone và vật tư quân sự.
Chuỗi sự kiện này không phải bùng phát từ một cú sốc đơn lẻ. Nó là hệ quả trực tiếp của việc ba tàu chở hàng - trong đó có một tàu chở khí hóa lỏng của Qatar - bị Iran bắn trúng bằng tên lửa hành trình chống hạm và drone cảm tử ngay trong Hormuz hôm thứ Hai và thứ Ba, tất cả đều gần bờ biển Oman, nơi Iran đang tìm cách ngăn chặn hoàn toàn việc sử dụng. Phản ứng đầu tiên và tức thời nhất của Washington không phải là quân sự, mà là tài chính: ngay trong ngày thứ Ba, Bộ Tài chính Mỹ thu hồi giấy phép cho phép Iran bán dầu ra thị trường mở - giấy phép vốn được xem là lợi ích kinh tế cốt lõi nhất mà Tehran nhận được từ MOU ký hồi tháng Sáu.
Đây chính là điểm khởi đầu của bài viết tuần này. Không phải vì “chiến tranh Iran lần 2” là một sự kiện đã được xác nhận rõ ràng và không thể đảo ngược - đến thời điểm viết bài, nó vẫn nằm ở ranh giới giữa một đợt leo thang có kiểm soát và một cuộc chiến toàn diện tái diễn, với chính Trump cũng dao động giữa những phát ngôn cực đoan (”bọn cặn bã,” “những kẻ dối trá,” “những kẻ hung bạo”) và những gợi ý rằng phía Iran đang âm thầm liên hệ tìm kiếm một thỏa thuận. Mà vì, dù kết cục theo hướng nào, câu hỏi quan trọng nhất với nền kinh tế toàn cầu không còn là “chuyện gì sẽ xảy ra ở Trung Đông” nữa. Câu hỏi quan trọng hơn nhiều là: sau năm tháng chiến tranh lần thứ nhất đã rút cạn gần như mọi tấm đệm phòng thủ mà thế giới từng có, liệu có còn đủ bộ đệm để chịu đựng một cú sốc thứ hai hay không?
Đây là nghịch lý thứ nhất của bài viết tuần này: cuộc chiến tranh Iran lần thứ nhất, trong lúc cố gắng bảo vệ nền kinh tế toàn cầu khỏi cú sốc nguồn cung, đã vô tình tiêu tốn chính những công cụ phòng thủ mà một cuộc khủng hoảng lần hai sẽ cần đến. Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ (SPR) đã giảm từ 715 triệu thùng công suất tối đa xuống chỉ còn 319.5 triệu thùng - mức thấp nhất kể từ năm 1983. Cơ chế giải phóng 412 triệu thùng dự trữ khẩn cấp của IEA đã gần như dùng hết. Lượng dầu nổi trên biển (floating storage) của cả Nga lẫn Iran, từng là tấm đệm quan trọng trong những tuần đầu chiến sự, đã cạn kiệt từ cuối tháng 5. Nói cách khác, thế giới đang bước vào khả năng của một vòng chiến sự thứ hai với một bình chữa cháy đã cạn gần hết bọt.
Nghịch lý thứ hai nằm ở phản ứng của thị trường. Ngay sau tin thu hồi giấy phép dầu hôm thứ Ba, giá Brent tăng khoảng 5% lên gần 76 USD/thùng so với mức đóng cửa hôm thứ Hai; chỉ số Dow Jones giảm 577 điểm (1.1%), S&P 500 giảm 0.3%, trong khi Nasdaq lại đảo chiều tăng nhẹ vào cuối phiên thứ 4. Đây là một phản ứng đáng kể, nhưng vẫn còn cách rất xa mức hoảng loạn của những ngày đầu chiến tranh lần một. Thị trường đã “quen” hơn với loại rủi ro này - và điều đó khiến phản ứng trước tin tức đầu tháng 7 tương đối kiềm chế. Nhưng sự “quen thuộc” đó là một cái bẫy tâm lý nguy hiểm: nó khiến người ta dễ quên rằng nền tảng vật lý đằng sau - dự trữ chiến lược, tồn kho thương mại, năng lực dự phòng của OPEC - đã yếu hơn nhiều so với thời điểm khai hỏa của cuộc chiến lần một.
Nghịch lý thứ ba, và có lẽ khó lường nhất, nằm ở phía Trung Quốc - nhân vật từng âm thầm cứu thị trường dầu mỏ toàn cầu trong suốt cuộc chiến lần một bằng cách mua vào với tốc độ khổng lồ để tích trữ. Nhưng đến tháng 7, chính Trung Quốc lại là bên tỏ ra ít hứng thú nhất với việc mua thêm dầu - từ bất kỳ ai. Nếu người mua biên lớn nhất thế giới không còn muốn đóng vai trò hấp thụ cú sốc như lần trước, câu hỏi đặt ra là: lần này, ai sẽ làm việc đó?
Bài viết tuần này đi qua 6 phần:
Phần I - Đêm 7-8/7 và cuộc chiến trên bản đồ: chuỗi sự kiện, mục tiêu, và “chiến tranh bằng ngôn từ”
Phần II - Bộ đệm đã cạn: so sánh sức khỏe phòng thủ giữa hai vòng chiến sự
Phần III - Trung Quốc: từ người hùng thầm lặng đến “không hứng thú mua của ai”
Phần IV - Cuộc chiến giành quyền kiểm soát Hormuz: tuyến đường Oman, và ai được thu phí?
Phần V - Nước Mỹ đã chuẩn bị gì cho vòng hai: từ dầu mỏ đến đồng đô la ở Iraq
Phần VI - Ba kịch bản cho sáu tuần tới
