Nếu bạn bỏ lỡ những bài viết hay nhất gần đây:
Bessent Và BoJ: Hi Sinh Trái Phiếu Mỹ Để Cứu Yen Nhật? (FREE)
Báo Động Trái Phiếu Mỹ & Nhật: Khi Dầu Và AI Cùng Ép Long-End
250 Năm Kinh Tế Mỹ - Kỳ 2: Cuộc Cách Mạng Quy Mô (1865-1913)
“Diversification internationally is not just economic prudence; it is the material foundation for honest foreign policy.”
- Mark Carney, Davos, 20/1/2026
Ngày 1/7/2026, vòng rà soát sáu năm đầu tiên của CUSMA khép lại mà không có đồng thuận gia hạn hiệp định dưới hình thức hiện tại. Hiệp định không chấm dứt. Hàng hóa vẫn vượt biên giới và ba nước vẫn tiếp tục đàm phán.
Nhưng thứ doanh nghiệp cần khi xây nhà máy, ký hợp đồng dài hạn hoặc bố trí chuỗi cung ứng không chỉ là quyền tiếp cận thị trường hôm nay. Họ cần biết quyền đó sẽ còn tồn tại khi dự án bắt đầu hoàn vốn.
Chưa đầy ba tuần sau, Nhà Trắng gửi thêm một thông điệp. Washington công bố thuế 50% lên gần 20 tỷ USD hàng hóa Canada theo Section 338 của Tariff Act of 1930. Biện pháp trải từ sản phẩm liên quan đến ô tô, sữa và đồ uống có cồn đến hóa chất, thiết bị công nghiệp, xi măng và dụng cụ thể thao.
Quan trọng hơn, một số hàng đáp ứng quy tắc xuất xứ CUSMA vẫn có thể chịu thuế.
Hai sự kiện tạo ra một sự tương phản rõ ràng:
CUSMA nói với doanh nghiệp: hãy xây chuỗi cung ứng dựa trên những quy tắc chung.
Section 338 nói với doanh nghiệp: những quy tắc đó vẫn có thể bị vượt qua bằng một quyền hạn khác.
Vấn đề vì thế không còn nằm ở một mức thuế riêng lẻ. Nó nằm ở việc quyền tiếp cận thị trường Mỹ có còn là điều kiện nền tảng của kinh tế Canada hay đã trở thành một biến số chính trị phải được định giá lại sau mỗi vòng thương lượng.
Thoạt nhìn, cán cân vẫn nghiêng mạnh về Washington. Khoảng 70% xuất khẩu hàng hóa Canada hướng sang Mỹ. Dầu chảy về phía nam qua đường ống; linh kiện ô tô vượt biên giới nhiều lần trước khi trở thành xe hoàn chỉnh; điện, đường sắt, nông sản, dịch vụ tài chính và thị trường vốn đều được tổ chức quanh lợi thế của một đường biên giới trên bộ dài gần 9,000 km.
Không một thị trường nào khác có thể nhanh chóng hấp thụ lượng hàng đó. Một cảng mới mất nhiều năm để xây; một sắc lệnh thuế quan chỉ cần một chữ ký.
Đó là nguồn gốc quyền lực chiến thuật của Mỹ.
Nhưng quyền lực thương lượng không chỉ phụ thuộc vào quy mô thị trường hiện tại. Nó còn phụ thuộc vào số lựa chọn mà đối phương có thể sử dụng khi quan hệ xấu đi. Ở điểm này, Canada không còn đứng yên.
Tỷ trọng hàng hóa xuất sang Mỹ đã giảm từ khoảng 87–88% vào đầu những năm 2000 xuống quanh 70%. Vốn đầu tư của Mỹ tại Canada vẫn tăng, nhưng không còn chiếm gần 70% tổng FDI như một phần tư thế kỷ trước. Các hiệp định với châu Âu và khu vực Thái Bình Dương đã mở thêm cửa, còn cảng biển, LNG, khoáng sản quan trọng và dịch vụ dựa trên tri thức đang tạo ra những tuyến thương mại mới.
Canada chưa rời khỏi cái bóng của Mỹ. Nhưng cái bóng ấy đang bớt bao phủ toàn bộ nền kinh tế.
Đây là nghịch lý trung tâm của cuộc đối đầu.
Washington có thể dùng thuế quan để gây sức ép ngay hôm nay vì Canada chưa thể thay thế thị trường Mỹ. Nhưng mỗi lần quyền tiếp cận ấy bị sử dụng như một vũ khí, doanh nghiệp Canada lại có thêm lý do để mua “bảo hiểm”: thêm khách hàng, thêm tuyến logistics, thêm nguồn vốn và thêm khả năng chuyển hướng sản lượng.
Thuế quan vì thế có thể làm tăng quyền lực chiến thuật của Mỹ trong vòng đàm phán hiện tại, đồng thời làm suy yếu quyền lực cấu trúc của Mỹ trong những vòng sau.
Câu hỏi của bài viết không phải Canada có thể “rời bỏ” Mỹ hay không. Địa lý, quy mô và chuỗi cung ứng khiến điều đó vừa không thực tế vừa không có lợi.
Câu hỏi có ý nghĩa hơn là:
Canada có thể tiếp tục hưởng lợi từ cỗ máy sản xuất Bắc Mỹ, đồng thời xây đủ lựa chọn để không phải chấp nhận mọi điều kiện của Washington hay không?
Bài viết đi qua năm phần:
Phần I - Canada chưa bị ép phải ký bằng mọi giá: thị trường lao động và đầu tư vẫn mua cho Ottawa thời gian.
Phần II - Đa dạng hóa đã bắt đầu, nhưng chưa đồng đều: tỷ trọng Mỹ giảm trong khi năng lượng và ô tô vẫn phụ thuộc sâu.
Phần III - Nhiều nguồn vốn hơn chưa chắc tạo ra nhiều năng lực hơn: FDI chỉ có giá trị chiến lược khi kéo theo công suất, công nghệ và khách hàng mới.
Phần IV - Thuế quan đang trở thành một hệ thống: rủi ro lớn nhất là khả năng Washington liên tục thay đổi công cụ pháp lý.
Phần V - Chiến lược hai tầng của Canada: bảo vệ CUSMA trong khi biến các lựa chọn ngoài Mỹ thành tài sản có thể sử dụng.
Thành công của Carney vì thế không thể được đo bằng việc ông có tỏ ra cứng rắn với Trump hay không. Nó phải được đo bằng việc Canada có giữ được những giao dịch vẫn có lợi với Mỹ, đồng thời sử dụng thời gian hiện tại để làm nền kinh tế ít dễ bị tổn thương hơn trước quyết định tiếp theo từ Washington.
Mỹ vẫn là khách hàng quan trọng nhất của Canada.
Câu hỏi là liệu Mỹ có còn phải là cánh cửa duy nhất hay không.
